Ocena ryzyka zawodowego dla personelu pracowni endoskopowej
Specyfika pracy w pracowni endoskopowej:
Praca w endoskopii może łączyć przygotowanie pacjenta, udział w procedurze diagnostycznej lub zabiegowej, obsługę aparatury, kontakt z materiałem biologicznym, przygotowanie narzędzi oraz czynności związane z dekontaminacją sprzętu. Profil ryzyka powinien być dopasowany do rzeczywistych obowiązków konkretnej grupy zawodowej, ponieważ lekarz, pielęgniarka i personel odpowiedzialny za reprocesowanie endoskopów nie wykonują identycznych zadań.
Kontakt z krwią i innym materiałem biologicznym:
Podczas procedur może dochodzić do kontaktu z krwią, wydzielinami i innym materiałem pochodzącym od pacjenta. Zakres narażenia zależy od rodzaju wykonywanych badań i zabiegów, czynności konkretnego pracownika, stosowanych zabezpieczeń oraz sposobu postępowania ze sprzętem po zakończeniu procedury.
Rozpryski i zanieczyszczenie błon śluzowych:
Przy niektórych czynnościach istnieje możliwość powstania rozprysku materiału biologicznego. W ocenie należy uwzględnić realny przebieg procedur, pozycję pracownika względem pacjenta oraz stosowane środki ochrony, bez automatycznego przypisywania jednakowego poziomu ekspozycji wszystkim osobom pracującym w pracowni.
Narzędzia ostre i możliwość zakłucia:
Jeżeli podczas procedur używane są igły, narzędzia zabiegowe lub inne ostre elementy, należy uwzględnić ryzyko zakłucia i skaleczenia podczas używania, przekazywania oraz usuwania zużytego wyposażenia. Ocena powinna odpowiadać rzeczywistemu zestawowi procedur wykonywanych w danej pracowni.
Postępowanie po ekspozycji:
Możliwość kontaktu z materiałem biologicznym wymaga powiązania oceny ryzyka z zasadami postępowania obowiązującymi w podmiocie leczniczym. Sama ocena ryzyka nie zastępuje procedur poekspozycyjnych ani innych procedur epidemiologicznych placówki.
Endoskopy i osprzęt:
Praca może obejmować manipulowanie endoskopem, przewodami, źródłem światła, procesorem obrazu, pompami, ssaniem oraz wyposażeniem dodatkowym. Należy uwzględnić rzeczywistą konfigurację stanowiska i instrukcje używanej aparatury.
Przewody i elementy aparatury w otoczeniu stanowiska:
Przewody zasilające, przewody sygnałowe, przewody endoskopu i inne elementy wyposażenia mogą wpływać na bezpieczeństwo poruszania się personelu. Organizacja stanowiska powinna ograniczać ryzyko potknięcia oraz utrudnienia dostępu do pacjenta i urządzeń.
Ergonomia podczas badania lub zabiegu:
Procedury endoskopowe mogą wymagać długotrwałej pozycji stojącej, pochylenia tułowia, pracy kończyn górnych w ograniczonym zakresie ruchu oraz precyzyjnego operowania instrumentarium. Znaczenie mają czas trwania procedur, wysokość stołu lub łóżka, ustawienie monitora i rozmieszczenie aparatury.
Obciążenie dłoni i kończyn górnych:
Powtarzalne manipulowanie endoskopem i osprzętem może obciążać dłonie, nadgarstki, przedramiona i obręcz barkową. Profil ten może być szczególnie istotny dla osób bezpośrednio wykonujących procedury, ale nie powinien być automatycznie przypisywany pracownikowi zajmującemu się wyłącznie innym etapem procesu.
Monitor i obciążenie wzroku:
Osoby wykonujące lub asystujące przy badaniu mogą przez dłuższy czas obserwować obraz na monitorze. Znaczenie mają jego ustawienie, oświetlenie pomieszczenia, odblaski, odległość obserwacji oraz długość procedury.
Przygotowanie i pozycjonowanie pacjenta:
Jeżeli pracownik pomaga pacjentowi przy zmianie pozycji, wejściu na stół lub łóżko albo przemieszczaniu, należy uwzględnić obciążenie układu mięśniowo-szkieletowego i możliwość utraty równowagi przez pacjenta. Nie każdy członek personelu wykonuje jednak ręczne przemieszczanie pacjentów w takim samym zakresie.
Pacjent w sedacji – jeżeli dotyczy procedury:
W pracowniach wykonujących badania z sedacją organizacja pracy może obejmować dodatkowe wyposażenie i współpracę z personelem odpowiedzialnym za monitorowanie pacjenta. Ocena ryzyka dla danego stanowiska powinna obejmować wyłącznie czynności rzeczywiście wykonywane przez tę osobę i nie zastępuje procedur medycznych dotyczących sedacji.
Tlen i gazy medyczne – jeśli są wykorzystywane:
Jeżeli stanowisko znajduje się w obszarze stosowania tlenu lub innych gazów medycznych, należy uwzględnić rzeczywistą instalację, sposób użytkowania oraz obowiązki pracownika. Nie należy automatycznie zakładać ręcznej obsługi butli, jeśli gazy dostarczane są instalacją centralną lub obsługą zajmuje się inny personel.
Elektrochirurgia – jeżeli jest stosowana:
Niektóre zabiegi endoskopowe mogą wykorzystywać urządzenia elektrochirurgiczne. W takim przypadku należy uwzględnić wyposażenie, sposób jego obsługi oraz organizację procedury zgodnie z dokumentacją producenta. Nie jest to jednak element każdego badania endoskopowego.
Dezynfekcja i reprocesowanie endoskopów:
Po użyciu endoskopy mogą wymagać wieloetapowego przygotowania do ponownego zastosowania. Zakres obowiązków pracownika może obejmować wstępne oczyszczanie, transport sprzętu, mycie, dezynfekcję i inne etapy zgodnie z organizacją placówki. Należy ustalić, które z tych czynności faktycznie wykonuje oceniana osoba.
Myjnie-dezynfektory – jeśli są używane:
W pracowni może być stosowane automatyczne wyposażenie do reprocesowania endoskopów. Ryzyko zależy od konkretnego urządzenia, sposobu załadunku, preparatów, połączeń i czynności wykonywanych przy obsłudze. Dokument nie zastępuje instrukcji producenta myjni-dezynfektora.
Preparaty myjące i dezynfekcyjne:
Narażenie chemiczne należy oceniać na podstawie rzeczywiście używanych produktów, ich stężeń, sposobu przygotowania i aplikacji oraz danych z etykiet i kart charakterystyki. Nie należy wpisywać uniwersalnej listy substancji chemicznych dla każdej pracowni endoskopowej.
Opary i aerozole preparatów:
Możliwość narażenia inhalacyjnego zależy od właściwości stosowanego produktu, sposobu dozowania, temperatury, wentylacji i technologii reprocesowania. Jeżeli warunki wymagają oceny ilościowej narażenia, ocena ryzyka zawodowego nie zastępuje odpowiednich pomiarów środowiska pracy.
Kontakt preparatów ze skórą i oczami:
Przy ręcznym przygotowaniu roztworów, czyszczeniu lub obsłudze pojemników może istnieć możliwość rozlania albo rozprysku. Zakres środków profilaktycznych powinien wynikać z właściwości konkretnych produktów i sposobu wykonywania czynności.
Wentylacja pomieszczenia reprocesowania:
Warunki wymiany powietrza mogą mieć znaczenie przy stosowaniu określonych środków chemicznych. Nie należy jednak zakładać, że każda pracownia posiada identyczny system wentylacji lub takie samo narażenie – trzeba odnieść dokument do rzeczywistego rozwiązania technicznego.
Transport skażonego sprzętu:
Jeżeli endoskopy i osprzęt są przemieszczane pomiędzy pomieszczeniem zabiegowym a strefą reprocesowania, należy uwzględnić sposób ich zabezpieczenia, organizację trasy i czynności pracownika. Profil ryzyka zależy od układu konkretnej placówki.
Rozdzielenie stref czystej i brudnej:
Organizacja procesu reprocesowania może przewidywać rozdzielenie kolejnych etapów pracy. W ocenie należy uwzględnić sposób poruszania się pracownika i przepływu sprzętu, ale dokument nie zastępuje procedur higienicznych i epidemiologicznych podmiotu leczniczego.
Odpady medyczne i ostre:
Jeżeli pracownik uczestniczy w segregowaniu lub usuwaniu odpadów powstających podczas procedury, należy uwzględnić rzeczywisty sposób postępowania, dostępne pojemniki i możliwość kontaktu z materiałem biologicznym. Nie należy przypisywać pełnego procesu gospodarowania odpadami każdemu stanowisku w pracowni.
Poślizgnięcia i potknięcia:
Rozlane płyny, przewody, elementy aparatury lub intensywny ruch personelu mogą powodować ryzyko upadku na tym samym poziomie. Znaczenie ma organizacja pomieszczenia, utrzymanie porządku oraz sposób rozmieszczenia urządzeń.
Urządzenia elektryczne w środowisku medycznym:
Pracownia wykorzystuje aparaturę zasilaną elektrycznie, jednak personel medyczny nie powinien być automatycznie traktowany jak serwis techniczny. W ocenie należy uwzględnić bezpieczne użytkowanie urządzeń zgodnie z ich przeznaczeniem, natomiast naprawy i ingerencje techniczne należy przypisać właściwym osobom.
Obciążenie psychiczne:
Praca może wymagać dużej koncentracji, precyzji, współpracy zespołowej oraz reagowania na zmianę stanu pacjenta. Nasilenie obciążenia zależy od rodzaju procedur, organizacji dyżurów, liczby pacjentów i zakresu odpowiedzialności konkretnego stanowiska.
Kontakt z pacjentem:
Przygotowanie do badania, wyjaśnianie przebiegu czynności i opieka przed lub po procedurze mogą wiązać się z kontaktem z osobami zestresowanymi, osłabionymi lub odczuwającymi dyskomfort. Nie należy jednak automatycznie kwalifikować pacjentów jako źródła agresji bez danych wynikających z rzeczywistych warunków pracy.
Praca zmianowa i dyżury – jeśli występują:
W szpitalnych pracowniach endoskopowych praca może być organizowana zmianowo albo obejmować dyżury, ale nie dotyczy to każdej placówki. Jeżeli taki system występuje, warto uwzględnić jego wpływ na zmęczenie i organizację pracy.
Endoskopia przewodu pokarmowego:
Gastroskopia i kolonoskopia mogą mieć odmienny przebieg, stosowany osprzęt i sposób przygotowania pacjenta. Przy indywidualizacji dokumentacji należy uwzględnić faktyczny zakres wykonywanych badań i zabiegów, zamiast tworzyć jeden uniwersalny profil dla wszystkich procedur endoskopowych.
Bronchoskopia lub inne procedury – tylko jeśli są wykonywane:
Jeżeli pracownia realizuje procedury dotyczące dróg oddechowych lub inne rodzaje endoskopii, profil narażenia i organizacja pracy mogą różnić się od typowej pracowni gastroenterologicznej. Takie czynności należy wprowadzać do dokumentacji wyłącznie wtedy, gdy rzeczywiście należą do zakresu placówki i ocenianego stanowiska.
Lekarz a pielęgniarka w pracowni endoskopowej:
Lekarz wykonujący procedurę ma inny profil czynności niż pielęgniarka przygotowująca pacjenta, asystująca przy badaniu czy obsługująca określone elementy wyposażenia. Jeżeli jedna dokumentacja ma obejmować kilka grup zawodowych, należy dokładnie rozdzielić ich rzeczywiste zadania.
Personel zabiegowy a pracownik reprocesowania:
Osoba wykonująca dekontaminację sprzętu może mieć większy udział czynności związanych z preparatami chemicznymi i kontaktem ze skażonym endoskopem, podczas gdy lekarz może w ogóle nie uczestniczyć w tym etapie. Zagrożeń tych nie należy automatycznie przenosić pomiędzy stanowiskami.
Personel endoskopii a personel sterylizatorni:
Reprocesowanie endoskopów nie oznacza automatycznie wykonywania wszystkich zadań charakterystycznych dla centralnej sterylizatorni. Zakres urządzeń, technologii i czynności należy określić zgodnie z rzeczywistą organizacją podmiotu leczniczego.
Promieniowanie jonizujące – tylko jeśli dana procedura je wykorzystuje:
Niektóre specjalistyczne procedury endoskopowe mogą być wykonywane z użyciem aparatury rentgenowskiej. Jeżeli personel rzeczywiście pracuje w takim środowisku, zagadnienie wymaga uwzględnienia dokumentacji i zasad ochrony radiologicznej właściwych dla placówki. Zwykła praca w pracowni endoskopowej nie oznacza automatycznie narażenia na promieniowanie jonizujące.
Metoda oceny: dokumentacja wykorzystuje metodę szacowania ryzyka według PN-N-18002. Przed zastosowaniem należy ją zweryfikować względem rodzaju wykonywanych procedur, podziału obowiązków pomiędzy personelem, stosowanej aparatury, procesu reprocesowania endoskopów, używanych preparatów oraz organizacji pomieszczeń.
UWAGA: gotowa ocena ryzyka zawodowego powinna zostać sprawdzona i w razie potrzeby dostosowana do rzeczywistych warunków konkretnej pracowni. Dokument nie zastępuje procedur medycznych i epidemiologicznych, zasad postępowania po ekspozycji, instrukcji aparatury, kart charakterystyki, dokumentacji ochrony radiologicznej ani wymaganych pomiarów środowiska pracy.
Cena: 300 PLN netto/szt. – wersja elektroniczna PDF; 340 PLN netto/szt. – wersja drukowana i oprawiona.
Dostosowanie dokumentu: od 100 PLN netto, zależnie od zakresu indywidualizacji.
Parametry: dokumentacja A4, plik PDF lub wersja drukowana.
Wysyłka wersji drukowanej: 15 PLN brutto. Przy większej liczbie dokumentów prosimy o kontakt.
Liczba stron: zazwyczaj około 20–40, zależnie od zakresu opracowania.
Realizacja: standardowo dokumentację wysyłamy nie później niż w ciągu 24 godzin od przyjęcia zamówienia, o ile zakres nie wymaga dodatkowej indywidualizacji.
Opracowanie:
Pawłowski BHP PPOŻ
ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 94/27, 41-209 Sosnowiec
Telefon: 787-499-003 |
formularz kontaktowy
Jak zamówić?
Przy zamówieniu warto podać rodzaj wykonywanych procedur endoskopowych, grupę zawodową, zakres kontaktu z pacjentem i materiałem biologicznym, sposób reprocesowania endoskopów, używane urządzenia oraz nazwy preparatów myjących i dezynfekcyjnych.
Ocena ryzyka dopasowana do procedur i organizacji pracowni endoskopowej
Inny zakres czynności ma lekarz wykonujący badanie, inny pielęgniarka asystująca przy procedurze, a jeszcze inny pracownik zajmujący się reprocesowaniem endoskopów. Znaczenie mają również rodzaje badań, aparatura, preparaty chemiczne i układ pomieszczeń. Jeżeli dokumentacja ma odpowiadać rzeczywistym warunkom placówki, zobacz naszą usługę sporządzania oceny ryzyka zawodowego dla firm i instytucji.
Zamów ocenę ryzyka zawodowego dla personelu pracowni endoskopowej
Przekaż informacje o rodzaju procedur, stanowiskach objętych dokumentacją, aparaturze, sposobie dekontaminacji endoskopów oraz stosowanych preparatach. Pozwoli to dopasować ocenę do rzeczywistego procesu pracy.